Khi kính thực tế ảo rời khỏi phòng thí nghiệm để vào phòng khách và lớp học, phần kỹ thuật không còn là câu hỏi khó nhất. Bài này liệt kê mười điểm thường được nêu khi bàn về đạo đức công nghệ thực tế ảo, sắp theo ba nhóm để dễ theo dõi.
Mười vấn đề, sắp theo ba nhóm
| Nhóm | Các vấn đề |
|---|---|
| Rủi ro với người dùng | Mất cảnh giác với xung quanh, cô lập xã hội, vô cảm với thế giới thật, ảo tưởng về năng lực bản thân, ảnh hưởng tâm lý |
| Rủi ro về nội dung | Nội dung không lành mạnh, mô phỏng hành vi bạo lực, quảng cáo thao túng |
| Rủi ro về dữ liệu | Tái dựng địa điểm thật, an toàn thông tin cá nhân của người đeo kính |
Nhóm thứ nhất: rủi ro với chính người dùng
Mất cảnh giác với xung quanh. Kính che mắt và tai để tạo cảm giác chân thực, đồng nghĩa với việc người dùng không nghe và không thấy những gì đang diễn ra trong phòng. Với người ở nhà một mình, đây là trạng thái dễ gặp rủi ro.
Cô lập xã hội. Trải nghiệm diễn ra trong tầm nhìn cá nhân. Các không gian gặp gỡ trong môi trường ảo có ích với người ít ra ngoài, nhưng không thay được tương tác trực tiếp, và việc thay thế kéo dài có thể làm giảm nhu cầu gặp gỡ thật.
Vô cảm với thế giới thật. Mô phỏng dùng để giảm phản ứng sợ hãi trong điều trị là ứng dụng có ích. Nhưng cùng cơ chế đó, tiếp xúc lâu với cảnh bạo lực trong môi trường mô phỏng có thể làm giảm phản ứng trước hành vi tương tự ngoài đời.
Ảo tưởng về năng lực bản thân. Làm được một thao tác trong môi trường mô phỏng không đồng nghĩa với làm được ngoài thực tế. Nghiên cứu về trẻ em cho thấy ranh giới giữa trải nghiệm ảo và ký ức thật khá mờ ở lứa tuổi nhỏ.
Ảnh hưởng tâm lý. Mức độ nhập vai cao hơn hẳn các loại hình giải trí trước đó, trong khi hiểu biết về tác động dài hạn còn ít. Việc xác định trước các dấu hiệu cần dừng là điều nên làm sớm, không nên chờ tới lúc thiết bị phổ biến.
Nhóm thứ hai: rủi ro về nội dung
Nội dung không lành mạnh. Công nghệ nhập vai làm tăng mức tác động của mọi loại nội dung, kể cả loại vốn đã gây tranh cãi trên các nền tảng cũ. Câu hỏi về giới hạn nội dung vì vậy quay lại với mức độ gay gắt hơn.
Mô phỏng hành vi bạo lực. Một số nhà nghiên cứu đặt vấn đề về việc dựng lại các cảnh hành hạ trong môi trường ảo, kể cả khi đối tượng chỉ là nhân vật mô phỏng. Tác động lên người thực hiện hành vi mới là điều đáng quan tâm.
Quảng cáo thao túng. Trên trang web, quảng cáo chiếm một phần màn hình. Trong môi trường ảo, bên phát nội dung kiểm soát toàn bộ khung cảnh, kể cả hướng nhìn của người dùng. Ranh giới giữa nội dung và quảng cáo mờ đi rất nhiều.
Nhóm thứ ba: rủi ro về dữ liệu
Tái dựng địa điểm thật. Khả năng đưa người dùng tới một nơi bất kỳ kéo theo câu hỏi ai có quyền dựng lại không gian đó, nhất là với nhà riêng và các khu vực hạn chế.
An toàn thông tin cá nhân. Thiết bị ghi nhận hướng nhìn, thời gian dừng mắt, phản ứng cơ thể và bản đồ không gian phòng. Đây là nhóm dữ liệu chi tiết hơn nhiều so với lịch sử duyệt web, nên phải trả lời sớm ba câu: ai giữ, giữ bao lâu và chia sẻ cho ai.
Thực tế ảo dùng trong nhà máy: phạm vi hẹp hơn, kiểm soát dễ hơn
Trong môi trường sản xuất, mô phỏng chủ yếu phục vụ đào tạo thao tác nguy hiểm, hướng dẫn bảo trì và bố trí mặt bằng trước khi lắp đặt. Phạm vi hẹp nên phần lớn rủi ro nêu trên được xử lý bằng quy định nội bộ: thời lượng mỗi lượt giới hạn, nội dung do doanh nghiệp biên soạn, dữ liệu người học lưu trong mạng nội bộ.
Phần máy chạy nội dung ba chiều cần cấu hình đồ hoạ đủ mạnh và tản nhiệt ổn định nếu đặt trong xưởng. Nhóm máy có phần đồ hoạ mạnh dùng cho tác vụ dựng hình và nhận dạng có thể tham khảo ở bài máy tính đồ hoạ mạnh AIR-300.
Chọn thiết bị cho phòng đào tạo và trạm vận hành
Máy đặt trong phòng đào tạo có máy lạnh có thể dùng máy vỏ rack ở danh mục máy tính công nghiệp IPC. Máy đặt ngay tại xưởng nên chọn loại không quạt cấu hình mạnh ở danh mục máy tính không quạt cấu hình mạnh, tránh quạt hút bụi. Phần khái niệm và phân loại máy công nghiệp có ở bài máy tính công nghiệp là gì và ở trang máy tính công nghiệp Advantech trên IPC247.
Khi đã biết phần mềm phải chạy và nơi đặt máy, lọc model bằng công cụ chọn máy theo yêu cầu, ghi rõ yêu cầu đồ hoạ và điều kiện phòng đặt máy.
Câu hỏi thường gặp về đạo đức công nghệ thực tế ảo
Thực tế ảo có gây hại cho người dùng không?
Rủi ro nằm ở thời lượng và bối cảnh sử dụng chứ không ở bản thân công nghệ. Đeo kính lâu trong không gian riêng, không có người bên cạnh, là điều kiện dễ phát sinh vấn đề nhất, từ mất cảnh giác với môi trường xung quanh tới mệt mỏi thị giác.
Vì sao thực tế ảo đặt ra vấn đề dữ liệu cá nhân?
Thiết bị ghi nhận hướng nhìn, phản ứng cơ thể và cả không gian phòng của người dùng. Đây là nhóm dữ liệu chi tiết hơn nhiều so với lịch sử duyệt web, nên câu hỏi ai được giữ và giữ trong bao lâu cần trả lời trước khi triển khai.
Trẻ em dùng kính thực tế ảo có an toàn không?
Cần giới hạn. Nghiên cứu cho thấy trẻ nhỏ khó phân biệt trải nghiệm ảo với ký ức thật, nên nội dung và thời lượng phải do người lớn kiểm soát, kèm nghỉ giải lao đều đặn.
Doanh nghiệp dùng thực tế ảo để đào tạo cần lưu ý gì?
Ba điểm: nội dung mô phỏng đúng quy trình thật, thời lượng mỗi lượt vừa phải, và dữ liệu người học được lưu trong nội bộ. Đào tạo mô phỏng có ích nhất với thao tác nguy hiểm hoặc tốn vật tư khi thực hành thật.
Quảng cáo trong môi trường thực tế ảo khác gì quảng cáo thông thường?
Khác ở mức độ chi phối. Bên phát nội dung kiểm soát toàn bộ khung cảnh người dùng nhìn thấy, nên ranh giới giữa nội dung và quảng cáo mờ hơn nhiều so với trang web hay ứng dụng thông thường.
Đọc thêm về thiết bị: toàn bộ máy tính công nghiệp Advantech cùng các hãng khác trên ipc247.com.
