Đào tạo an ninh mạng cho nhà máy là phần hay bị bỏ lại sau cùng, sau khi tiền đã chi cho thiết bị và phần mềm. Cuối năm 2017, một bản tin về đào tạo nhân lực an toàn thông tin tại Việt Nam nêu nhận định của lãnh đạo một doanh nghiệp bảo mật trong nước: chương trình đào tạo phần nhiều chưa bám kịp thực tế, sinh viên ra trường chưa làm được việc ngay.
Nhận định đó nói về ngành công nghệ thông tin. Trong nhà máy, khoảng cách còn xa hơn, vì người vận hành thiết bị vốn không xuất phát từ ngành này. Bài này bàn phần con người và quy trình. Phần quy định và hồ sơ mua thiết bị nằm ở bài quy định an toàn thiết bị IoT, phần cấu hình mạng nằm ở bài bảo mật mạng IoT Advantech.
Bản tin năm 2017 và phần vẫn đúng với nhà máy
Hai ý trong bản tin khi đó đáng giữ lại. Ý thứ nhất: thiếu điều kiện thực hành nên người học nắm lý thuyết mà chưa xử lý được tình huống thật. Ý thứ hai: tốc độ thay đổi của lĩnh vực này nhanh hơn tốc độ cập nhật của chương trình học. Cùng thời gian đó, một đề án đào tạo nhân lực an toàn thông tin cấp quốc gia đã đặt mục tiêu tới năm 2020 với hàng nghìn lượt cán bộ được huấn luyện.
Đưa hai ý đó vào nhà máy thì thành hai việc cụ thể. Một, nội dung huấn luyện phải dựng từ tình huống có thật ở chính xưởng của mình, không dùng bài giảng chung. Hai, huấn luyện phải lặp lại theo nhịp, vì người vận hành thay ca và nhà thầu thay người.
Ai cần biết gì
| Vai trò | Kỹ năng tối thiểu | Cách kiểm tra |
|---|---|---|
| Người đứng máy | Không cắm thiết bị lưu trữ lạ, không dùng chung tài khoản, nhận ra màn hình bất thường, biết báo cho ai | Hỏi trực tiếp tại chuyền, đặt một tình huống ngắn trong buổi giao ca |
| Kỹ sư bảo trì và tự động hóa | Sao lưu cấu hình trước khi sửa, dùng máy tính xách tay đã kiểm tra, ghi lại thay đổi, biết khôi phục chương trình điều khiển | Kiểm tra bản sao lưu gần nhất và nhật ký thay đổi |
| Người quản trị mạng nhà máy | Phân vùng mạng, quản lý tài khoản thiết bị, đọc nhật ký, cập nhật firmware theo kế hoạch | Rà bảng tài khoản và phiên bản firmware theo quý |
| Quản lý sản xuất | Biết dây chuyền nào dừng được bao lâu, ai được quyền duyệt dừng máy để xử lý sự cố | Diễn tập bàn giấy hai lần một năm |
| Nhà thầu và khách tham quan | Quy định ra vào tủ điện, quy định dùng thiết bị lưu trữ, phạm vi tài khoản được cấp | Ký cam kết trước khi vào và đóng tài khoản khi nghiệm thu |
Bảng này chia việc theo vai trò thay vì dạy cùng một nội dung cho tất cả. Người đứng máy chỉ cần bốn thói quen; dạy thêm về mã hoá hay tường lửa là phí thời gian của cả hai bên.
Bốn tình huống nên dựng thành bài tập
- Chiếc USB nhặt được trong xưởng. Người nhặt làm gì, giao cho ai, máy nào được phép cắm để kiểm tra. Đây là đường lây kinh điển vào hệ thống tưởng như cách ly.
- Thư điện tử mạo danh nhà cung cấp. Thư báo có bản cập nhật firmware kèm tệp đính kèm. Người nhận đối chiếu với kênh thông báo chính thức thế nào, hỏi ai trước khi mở.
- Nhà thầu xin mở cổng từ xa gấp. Ai duyệt, mở trong bao lâu, ghi nhật ký ra sao, đóng lại khi nào. Tình huống này xảy ra nhiều nhất và cũng dễ bỏ qua nhất.
- Màn hình báo dữ liệu đã bị mã hoá. Ai được rút mạng, ai gọi cho ai, dây chuyền chạy tiếp bằng cách nào trong lúc chờ. Cách phục hồi trình bày ở bài mã độc tống tiền trong nhà máy.
Mỗi tình huống chỉ cần một trang giấy: mô tả, các bước xử lý, danh sách số điện thoại. Buổi tập đầu tiên nên làm ở mức bàn giấy để không ảnh hưởng sản xuất.
Quy trình phải viết ra trước khi đào tạo
Không thể huấn luyện người làm theo một quy trình chưa tồn tại. Bốn quy trình dưới đây là mức tối thiểu và đều viết gọn trong vài trang.
- Quản lý tài khoản. Ai được cấp, cấp mức nào, hạn bao lâu, ai rà soát và theo nhịp nào.
- Quản lý thiết bị lưu trữ rời. Máy nào cho phép cắm, thiết bị nào được duyệt, kiểm tra ở đâu trước khi dùng.
- Quản lý nhà thầu. Đăng ký trước, tài khoản có thời hạn, phạm vi máy được vào, nghiệm thu và đóng quyền.
- Báo sự cố. Ai là đầu mối, số điện thoại, mốc thời gian phải báo, mẫu ghi chép sự việc.
Nhịp huấn luyện trong năm và cách đo
| Hoạt động | Tần suất | Chỉ số đo |
|---|---|---|
| Nhắc quy định trong buổi giao ca | Hằng tháng, mười lăm phút | Số ca đã nhắc trên tổng số ca |
| Huấn luyện cho người mới | Trước khi nhận việc | Tỷ lệ người mới đã học trước ngày vào chuyền |
| Diễn tập bàn giấy một tình huống | Hai lần một năm | Thời gian từ phát hiện tới báo cáo |
| Rà soát tài khoản và mật khẩu mặc định | Hằng quý | Số tài khoản hết hạn còn tồn, số máy còn mật khẩu mặc định |
| Cập nhật nội dung theo sự cố mới | Sau mỗi sự cố | Số bài tập được bổ sung |
Thiết bị giúp giảm phụ thuộc vào thói quen
Huấn luyện làm giảm sai sót nhưng không xoá hết. Phần còn lại nên chặn bằng cấu hình thiết bị: khoá BIOS và tắt cổng thừa trên máy tính, khoá cổng theo địa chỉ trên switch, phân quyền theo tài khoản trên phần mềm giám sát. Cách siết ở lớp máy trình bày ở bài bảo mật máy tính công nghiệp Advantech.
Khi thiết bị nằm rải rác nhiều xưởng, phần mềm quản lý thiết bị giúp nắm trạng thái và phiên bản firmware mà không phải đi từng nơi, nội dung nêu ở bài phần mềm DeviceOn. Máy đặt ngoài xưởng nên chọn loại vỏ kín, ít cổng hở, thuộc danh mục máy tính không quạt. Danh mục máy tính công nghiệp của hãng trên site kiến thức nằm tại danh mục máy tính công nghiệp Advantech trên IPC247. Khi cần chọn máy theo điều kiện lắp đặt, dùng công cụ chọn máy theo yêu cầu.
Câu hỏi thường gặp về đào tạo an ninh mạng cho nhà máy
Người đứng máy cần biết tới mức nào về an ninh mạng?
Đủ để làm bốn việc: không cắm thiết bị lưu trữ lạ vào máy trong chuyền, không dùng chung tài khoản vận hành, nhận ra dấu hiệu bất thường trên màn hình và biết báo cho ai trong vòng vài phút. Không cần kiến thức kỹ thuật sâu hơn mức đó.
Nhà máy nhỏ không có nhân sự an ninh mạng thì bắt đầu từ đâu?
Bắt đầu từ quy trình viết ra giấy, không phải từ công cụ. Bốn quy trình đầu tiên nên có là quản lý tài khoản, quản lý thiết bị lưu trữ rời, quản lý nhà thầu và báo sự cố. Sau đó giao một kỹ sư bảo trì kiêm đầu mối và cử người này đi học các khoá ngắn.
Diễn tập sự cố nên làm ở mức nào để không ảnh hưởng sản xuất?
Mức bàn giấy là đủ cho lần đầu: đưa ra một tình huống, các bên nói rõ mình làm gì, ai gọi ai, mất bao lâu. Không cần cắt mạng thật. Chỉ khi quy trình đã chạy trơn mới cần thử phục hồi thật trên máy dự phòng trong kỳ bảo dưỡng.
Quản lý nhà thầu vào bảo trì máy thế nào cho gọn?
Cấp tài khoản riêng có thời hạn, ghi rõ máy nào được vào, yêu cầu dùng máy tính đã được kiểm tra hoặc máy do nhà máy cấp, và đóng tài khoản ngay sau khi nghiệm thu. Mọi phiên làm việc nên có nhật ký để đối chiếu về sau.
Đo kết quả đào tạo bằng chỉ số nào?
Ba chỉ số dễ đo: thời gian từ lúc phát hiện bất thường tới lúc báo cáo, tỷ lệ tài khoản hết hạn còn tồn đọng sau mỗi quý, và số máy còn dùng mật khẩu mặc định sau mỗi lần rà soát. Ba con số này phản ánh thói quen tốt hơn kết quả bài kiểm tra.
Đọc thêm về thiết bị: toàn bộ máy tính công nghiệp Advantech cùng các hãng khác trên ipc247.com.
