Cuối năm 2017, nhiều bản tin công nghệ trong nước cùng bàn một chủ đề: xe bay và giao thông đô thị. Lập luận khi đó khá gọn. Tốc độ xây thêm cầu đường không theo kịp tốc độ tăng phương tiện, nên một số hãng công nghệ tìm lời giải ở hướng khác là đưa phương tiện lên không trung. Bài này ghi lại nội dung bản tin thời điểm đó và đối chiếu với phần bài toán giao thông đang được xử lý bằng thiết bị mặt đất.
Xe bay và giao thông đô thị trong dự đoán năm 2017
Mẫu được nhắc nhiều nhất khi đó là Vahana của Airbus. Theo mô tả trong bản tin, đây là xe bay tự hành dùng tám động cơ cánh quạt chạy điện, cất và hạ cánh theo chiều thẳng đứng, đạt độ cao khoảng 300 mét, chở một người và được tính tới như một dạng taxi bay nội đô. Máy có hệ thống laser dò quét mặt đất trước khi hạ cánh để tránh chướng ngại vật. Airbus khi đó dự kiến nếu mẫu này thành công sẽ phát triển thêm phần mềm gọi xe tương tự ứng dụng gọi taxi.
| Nơi phát triển | Mẫu nêu trong bản tin | Đặc điểm được mô tả khi đó |
|---|---|---|
| Airbus | Vahana | Tám cánh quạt điện, cất hạ cánh thẳng đứng, chở một người, dự kiến thử nghiệm cuối năm 2017 |
| Zee.Aero và Kitty Hawk | Nguyên mẫu chưa đặt tên | Nhận khoản đầu tư 70 triệu USD từ Larry Page, bay thử tại sân bay Hollister |
| Uber | Uber Elevate | Dự án taxi bay, mốc đưa vào hoạt động được nêu là khoảng năm 2026 |
| EVolo | Volocopter 2X | Dạng trực thăng nhiều cánh quạt |
| Terrafugia | Transition, TF-X | Hai mẫu lai giữa ô tô và máy bay |
| AeroMobil | Aeromobil 3.0 | Mẫu ô tô có cánh gấp |
| EHang | EHang 184 | Phát triển từ nền thiết bị bay không người lái |
| Hoversurf | Formula Project, Scorpion 3 | Thân sợi carbon và chi tiết in ba chiều, mô tô bay trình diễn cùng cảnh sát Dubai |
| PAL-V | PAL-V Liberty | Ba bánh, chạy đường 160 km/h, khi bay 180 km/h, độ cao 1,2 km, giá nêu khi đó 255.000 bảng Anh |
Bản tin cũng nêu một điểm chưa có lời giải: các cơ quan quản lý hàng không phải xây dựng bộ quy tắc an toàn riêng cho loại phương tiện này. Đó là câu hỏi về thể chế chứ không phải về kỹ thuật, và cho tới nay vẫn là phần quyết định tiến độ.
Phần dự đoán chưa thành hiện thực
Đọc lại sau gần một thập niên, phần dự đoán của bài là phần sai nhiều nhất, và bài này giữ nguyên chứ không sửa thành khẳng định. Các mẫu kể trên phần lớn vẫn nằm ở giai đoạn bay thử và xin chứng nhận. Chưa mẫu nào trở thành phương tiện đi lại hằng ngày trong đô thị theo cách bản tin hình dung. Mốc năm 2026 mà dự án Uber Elevate đặt ra khi đó cũng đã trôi qua mà chưa có dịch vụ taxi bay phổ thông.
Điều còn giữ được giá trị từ bản tin không phải danh sách mẫu xe, mà là cách đặt vấn đề: hạ tầng đường bộ tăng chậm hơn số phương tiện, nên phần lời giải khả thi trước mắt nằm ở chỗ dùng tốt hơn hạ tầng đang có. Đó chính là việc mà hệ thống giao thông thông minh làm.
Bài toán giao thông không chờ xe bay
Trong khi xe bay còn ở phòng thử nghiệm, phần lớn công việc giảm ùn tắc được xử lý bằng thiết bị đặt trên mặt đất. Cấu trúc chung gồm ba lớp: cảm biến và camera ngoài hiện trường, máy tính xử lý tại chỗ trong tủ ven đường hoặc trên phương tiện, và trung tâm điều hành nhận dữ liệu về.
| Bài toán | Dữ liệu cần thu | Vị trí đặt máy |
|---|---|---|
| Điều khiển đèn tín hiệu theo lưu lượng | Đếm xe theo làn, thời gian chờ tại nút | Tủ ven đường tại nút giao |
| Giám sát đường cao tốc | Hình ảnh camera, tốc độ trung bình, sự cố dừng xe | Trạm dọc tuyến và phòng điều hành |
| Thu phí không dừng | Nhận dạng biển số, tín hiệu thẻ định danh | Cổng thu phí, tủ ngoài trời |
| Quản lý đội xe buýt và xe công vụ | Vị trí, hành trình, trạng thái cửa và nhiên liệu | Máy lắp trên xe, nguồn lấy từ ắc quy |
| Bãi đỗ và ra vào cảng | Số chỗ trống, thời gian dừng, cân tải | Nhà điều hành bãi, barie |
Bốn bài toán đầu đều có một điểm chung: máy tính phải chạy trong tủ kín, chịu rung, chịu nhiệt độ thay đổi trong ngày và ăn nguồn một chiều không ổn định. Cách bố trí theo tuyến được mô tả kỹ hơn ở bài hệ thống giao thông thông minh Advantech và bài giám sát đường cao tốc.
Chọn máy tính cho hệ thống giao thông thông minh
Ba mã dưới đây nằm trong danh mục của Advantech và thuộc ba mức cấu hình khác nhau. Thông số lấy theo tài liệu sản phẩm, ô nào không có số liệu thì ghi theo tài liệu hãng.
| Mã máy | Bộ xử lý | Cổng chính | Nguồn vào | Nhiệt độ làm việc |
|---|---|---|---|---|
| ARK-2121F | Intel Celeron J1900 bốn nhân 2,0 GHz | 6 cổng nối tiếp, 2 cổng Gigabit, vào ra số cách ly 3 kV | 9 đến 36 VDC | -20 đến 70 độ C với ngoại vi dải nhiệt rộng; 0 đến 45 độ C khi lắp ổ cứng 2,5 inch |
| ARK-2150F | Intel Core i7 3517UE hai nhân | 4 cổng nối tiếp, 4 cổng Gigabit, vào ra số cách ly 2,5 kV | 12 đến 24 VDC, đầu nối có khoá | Theo tài liệu hãng |
| UNO-2484G | Intel Core i3-6100U 2,3 GHz | 4 cổng nối tiếp, 4 cổng Gigabit, HDMI và DisplayPort | 10 đến 36 VDC | -20 đến 60 độ C |
Cách chọn giữa ba mức này khá rõ. Nút giao chỉ đếm xe và điều khiển đèn thì ARK-2121F đủ, ưu điểm là dải nhiệt rộng nhất trong ba mã khi dùng ổ thể rắn. Trạm phải xử lý hình ảnh camera cần cấu hình cao hơn, chọn ARK-2150F hoặc UNO-2484G tuỳ số luồng video. Với máy lắp trên phương tiện, điểm phải xem trước là dải nguồn và khả năng chịu rung, nội dung này nằm ở bài máy tính lắp trên xe ARK-2250S. Nhóm máy cấu hình mạnh nhưng vẫn không quạt nằm ở danh mục máy không quạt hiệu năng cao.
Bài giới thiệu chung về dòng máy nhúng của hãng nằm tại danh mục máy tính nhúng Advantech trên IPC247. Khi cần lọc nhanh theo dải nhiệt, số cổng và kiểu lắp đặt, dùng công cụ chọn máy theo yêu cầu.
Câu hỏi thường gặp về xe bay và giao thông đô thị
Bản tin năm 2017 nêu những mẫu xe bay nào?
Bài khi đó nhắc tới Vahana của Airbus, các khoản đầu tư của Larry Page vào Zee.Aero và Kitty Hawk, dự án Uber Elevate, Volocopter 2X của EVolo, Transition và TF-X của Terrafugia, AeroMobil 3.0, EHang 184, Formula Project cùng mô tô bay Scorpion 3 của Hoversurf, và PAL-V Liberty.
Những dự đoán trong bài đã thành hiện thực chưa?
Phần lớn chưa. Các mẫu nêu trong bản tin vẫn nằm ở giai đoạn bay thử và xin chứng nhận, chưa mẫu nào trở thành phương tiện đi lại hằng ngày trong đô thị. Bài giữ nguyên các con số và mốc thời gian của thời điểm đó thay vì sửa lại theo hiện nay.
Xe bay có giải quyết được ùn tắc không?
Lập luận trong bản tin là xe bay giúp tiết kiệm chi phí xây thêm đường và cầu. Điểm chưa có lời giải khi đó là bộ quy tắc an toàn cho loại phương tiện này, và chính bài viết cũng nêu đây là việc cấp bách cho cơ quan quản lý hàng không.
Hệ thống giao thông thông minh hiện dùng máy tính loại nào?
Các vị trí ven đường và trên phương tiện thường dùng máy tính không quạt, dải nhiệt rộng, nguồn một chiều dải rộng và nhiều cổng nối tiếp. Phòng điều hành trung tâm dùng máy đặt trong tủ rack với cấu hình mạnh hơn.
Vì sao thiết bị ven đường phải là máy không quạt?
Tủ ven đường có bụi, độ ẩm và nhiệt độ thay đổi lớn trong ngày. Quạt là bộ phận cơ khí hỏng trước tiên và cũng là đường hút bụi vào trong máy. Máy không quạt bỏ được cả hai vấn đề này, đổi lại phải chọn cấu hình có mức tiêu thụ điện phù hợp với cách tản nhiệt qua vỏ.
Đọc thêm về thiết bị: toàn bộ máy tính công nghiệp Advantech cùng các hãng khác trên ipc247.com.
